از بین رفتن خودبخود فیبروم های رحم موضوعی است که درباره آن از متخصصین زنان بسیار سوال می شود. فیبرومها معمولاً توده های خوشخیمی هستند که در عضله رحم رشد میکنند و بسته به اندازه، محل قرارگیری و تغییرات هورمونی، ممکن است رفتار متفاوتی داشته باشند. اگرچه در برخی موارد نادر، امکان دفع فیبروم رحم در قاعدگی یا کوچک شدن خودبهخود آن وجود دارد، اما این اتفاق بیشتر در شرایط خاص و تحتتأثیر تغییرات هورمونی مانند دوران یائسگی رخ میدهد. با این حال، بیشتر فیبروم ها نیاز به بررسی پزشکی و در برخی موارد درمان دارویی یا جراحی دارند. در این مقاله به صورت علمی و دقیق بررسی میکنیم که آیا فیبروم رحم خودبخود دفع میشود؟ چه زمانی این احتمال وجود دارد و چه نشانه هایی باید جدی گرفته شوند؟
مروری کوتاه بر فیبروم رحم
فیبروم رحم که به آن میوم myoma نیز گفته میشود تومور خوشخیمی است که از سلول های عضلانی صاف رحم منشأ میگیرد. این تودهها میتوانند در قسمت های متفاوتی در رحم قرار بگیرند؛ مثلاً در دیواره عضلانی رحم (intramural)، زیر پوشش داخلی رحم (submucosal)، یا سطح خارجی رحم (subserosal) که بسته به محل، اندازه و رشد ممکن است علائم مختلفی ایجاد کنند. عوامل هورمونی (به ویژه استروژن و پروژسترون)، فاکتورهای ژنتیکی، رشد سلولی موضعی، تأثیر عروق خونی و تغییرات محیطی میتوانند در ایجاد، رشد یا کوچک شدن فیبروم دخیل باشند.
بسیاری از فیبرومها بدون علائم هستند و در بررسیهای سونوگرافی یا تصویربرداری کشف میشوند، اما وقتی به اندازه بزرگ برسند یا در ناحیهای قرار گیرند که باعث فشار یا خونریزی شوند، ممکن است علامت دار شوند (مانند: خونریزی شدید قاعدگی، درد لگنی، فشار به مثانه یا روده).
در درمان فیبروم، یکی از پرسش های مهمی که بیماران میپرسند این است که: آیا امکان دارد فیبروم بطور طبیعی و خودبخود دفع شود یا از بین برود؟ در ادامه به این سؤال و پاسخ آن میپردازیم.
فیبروم رحم در بارداری؛ علائم و درمان آن
آیا فیبروم رحم خودبخود دفع میشود؟
پاسخ ساده این است: در اکثر موارد، فیبروم رحم بهصورت کامل و خودبخود دفع نمیشود، اما در موارد نادری، خروج یا دفع خودبخودی فیبروم گزارش شده است.
گزارشهای علمی
مطالعات متعددی نشان دادهاند که فیبرومها ممکن است بطور تدریجی کوچک شوند یا رشدشان متوقف شود، به ویژه پس از یائسگی که سطح هورمونهای جنسی کاهش مییابد.
نقل از: Cleveland Clinic
یک مطالعه گزارش داده است که در حدود ۲۰٪ از زنان فیبروم ها ممکن است به شکل خودبهخود کوچک شوند یا از بین بروند.
اما گزارشهایی نیز وجود دارد از دفع ناگهانی فیبروم زیرمخاطی یا ساب موکوزال (submucosal) بدون مداخله درمانی، که از لحاظ بالینی جالب توجهاند.
در مطالعهای دیگر، دفع تأخیری یک فیبروم بزرگ گزارش شده است که نشان میدهد ممکن است زمان طولانی تری برای بروز این پدیده نیاز باشد.
در نتیجه دفع یا کوچک شدن خود به خود فیبروم های رحمی یک اتفاق نادر است که در تعداد محدودی از زنان ممکن است رخ دهد. دلایل این اتفاق هنوز نیاز به مطالعات و تحقیقات بیشتر دارد.
عواملی که احتمالا در دفع فیبروم موثر اند
چند عامل ممکن است در وقوع دفع خودبخودی مؤثر باشند:
- دژنراسیون و نکروز داخل فیبروم: وقتی خونرسانی به یک فیبروم کاهش یابد، بخشی از آن ممکن است دچار نکروز یا تجزیه شود و بخش آن به تدریج جدا شده و به سمت حفره رحم حرکت کند. این اتفاق می تواند در اثر مصرف برخی از داروهای مربوط به درمان فیبروم بروز پیدا کند.
- اثر انقباضی رحم در قاعدگی: در دوران قاعدگی، رحم بصورت طبیعی منقبض میشود تا پوشش داخلی را ریزش دهد. این انقباضات میتوانند نیرویی ایجاد کنند که گاهی فیبروم را به سمت دهانه رحم سوق دهد و دفع آن را ممکن کند، به ویژه اگر فیبروم نزدیک لایه مخاطی باشد.
- وابستگی ضعیف فیبروم به دیواره رحم: اگر اتصال فیبروم به رحم ضعیف باشد (مثلاً یک فیبروم pedunculated یا رشتهای)، احتمال دارد که به تدریج جدا شود و دفع شود.
- تغییرات هورمونی: کاهش استروژن در یائسگی یا در فازهایی از چرخه قاعدگی ممکن است باعث کاهش رشد و حتی تحلیل فیبروم شود، که ریسک دفع را افزایش میدهد.
- فشارهای داخل رحمی یا جریان مایع رحم: گاهی فشار رحم یا مایعات قاعدگی ممکن است به جداسازی بخشی از فیبروم کمک کند.
با این حال، باید تأکید کرد که این اتفاق بسیار نادر است و معمولاً دفع کامل فیبروم بدون مداخله جراحی یا درمانی گزارش نشده است.
برای مراجعه به بهترین متخصص درمان فیبروم در اصفهان، از طریق شماره زیر با مطب دکتر ریحانه صباحی تماس بگیرید.
کدام نوع فیبرومها احتمال دفع شدن خودبخودی دارند؟
برای اینکه فیبروم بتواند بهصورت خودبخودی دفع شود، چند ویژگی ضروری است. در ادامه انواع فیبرومهایی که احتمال دفع خودبخودی بیشتری دارند را معرفی کرده و توضیح میدهم:
فیبروم زیرمخاطی (Submucosal)
فیبروم های ساب موکوزال فیبروم هایی هستند که در زیر پوشش داخلی رحم قرار گرفتهاند و به داخل حفره رحم برآمدهاند. این توده ها بیشترین شانس را برای دفع دارند. دلیل آن این است که ارتباط آنها به لایه مخاطی رحم نزدیکتر است و نیروی انقباض رحم در قاعدگی میتواند تأثیر بیشتری بر آنها بگذارد.
فیبروم پدونکوله (Pedunculated)
این نوع فیبرومها با یک پایه یا ساقه باریک به رحم متصل هستند. به علت اتصال کمترِ گسترده، امکان دارد بهمرور از پایه جدا شوند و به سمت داخل رحم حرکت کنند و نهایتاً دفع شوند.
فیبروم کوچک
فیبرومهای کوچک که حجم کم دارند، فشار و نیروی لازم برای جدا شدن از رحم را راحتتر تحمل میکنند. احتمال تحلیل یا کوچکشدن آنها بیشتر است و در موارد نادر ممکن است بخشی از آنها دفع شود.
با این حال، حتی برای فیبرومهای ساب موکوزال یا پدونکوله نیز دفع کامل خودبخودی یک پدیده نادر است. بسیاری از موارد گزارش شده همراه با خونریزی شدید، درد یا عوارضی بودهاند که نیاز به مداخله پزشکی داشتهاند.
در تصویر کلی، احتمال دفع فیبروم در این حالات بیشتر است:
- فیبروم های ساب موکوزال (submucosal) نزدیک لایه مخاطی
- فیبروم پدونکوله با پایه باریک
- فیبرومهای کوچک
اما حتی در این موارد نیز دفع کامل نادر است و نمیتوان روی آن بهعنوان راه درمانی اصلی اتکا کرد.
آیا دفع فیبروم در پریودی ممکن است؟
بله، در برخی موارد دفع فیبروم رحم در پریودی گزارش شده است، اما این پدیده بسیار به ندرت اتفاق می افتد. به علت انقباضات رحم در دوران قاعدگی و جریان خروجی مخاط و خون، فیبرومهایی که در نزدیکی مخاط داخلی رحم هستند (مثل فیبروم های ساب موکوزال یا پدونکوله) ممکن است تحت فشار قرار بگیرند و بخشی از آنها یا کل آن به سمت دهانه رحم حرکت کرده و دفع شوند.
در گزارشهای موردی، زنانی که فیبروم ساب موکوزال داشتند، در زمان قاعدگی احساس دفع بافتی شبیه به لخته یا توده نرم و همراه با درد، گرفتگی و خونریزی شدید کردهاند.
همچنین ممکن است در طی قاعدگی، بخشی از فیبروم جدا شود و به شکل تکه هایی از لخته خون وارد جریان قاعدگی شود.
اما مهم است بدانید که:
- دفع فیبروم در پریودی معمول نیست و نمیتوان به آن بهعنوان فرآیند طبیعی یا مطمئن امید بست.
- اگر دفع رخ دهد، ممکن است بخشی از فیبروم در رحم باقی بماند یا ضایعه نیمهمتصل باقی بماند که نیاز به مداخله پزشکی دارد.
- به دلیل احتمال خونریزی شدید، علائم درد، عفونت یا باقیماندن بافت، حتماً باید با پزشک متخصص مراجعه شود.
علائم دفع فیبروم در قاعدگی
وقتی دفع فیبروم رحم در پریودی رخ دهد یا در حال وقوع باشد، ممکن است بیمار علائم زیر را تجربه کند:
- خونریزی شدید قاعدگی همراه لختههای بزرگ یا بافت قابل رؤیت
- درد شدید و گرفتگی عضلانی لگن، شبیه درد زایمان
- احساس فشار یا تودهای در واژن
- عبور تکههای نرم یا بافتی همراه خون
- ترشحات بدبو یا غیرعادی ممکن است نشانه تجمع بافت مرده یا عفونت باشد
- کاهش ناگهانی علائم فشاری (مثلاً کاهش فشار لگنی) پس از دفع
- تب یا احساس بیماری در مواردی که بافت دفعشده باعث التهاب یا عفونت شده باشد
در برخی گزارشها، زنانی که تجربه دفع فیبروم کردهاند، پس از دفع احساس سبک شدن در ناحیه لگن داشتهاند و درد یا فشار کاهش یافته است.
اما اگر علائم خونریزی شدید، ترشحات بدبو، درد ادامهدار یا تب وجود داشته باشد، باید فوراً به پزشک مراجعه شود چون ممکن است دفع ناقص یا عفونت رخ داده باشد.
آیا ممکن است فیبروم رحم خودبخود کوچک شود؟
بله، امکان دارد که فیبروم رحم خودبخود کوچک شود یا رشد آن متوقف شود، بهویژه در شرایط زیر:
- پس از یائسگی، سطح استروژن و پروژسترون کاهش پیدا میکند و به همین دلیل رشد فیبرومها متوقف یا معکوس میشود.
- در برخی زنان، بهدلیل تغییرات هورمونی طبیعی یا تغییرات داخلی دستگاه تولیدمثل، فیبرومها ممکن است تحلیل یابند.
- بعضی فیبرومهای کوچک ممکن است نه بزرگ شوند و نه علامتدار شوند، بلکه در حالت سکون باقی بمانند یا حتی به تدریج کاهش حجم یابند.
با این حال، تحلیل کامل و ناپدید شدن بیاثر فیبروم بدون مداخله درمانی خیلی کمتر رخ میدهد. مطالعات نشان میدهند که اغلب فیبرومها یا رشد میکنند یا در وضعیت ثابت باقی میمانند؛ کاهش کامل یا ناپدید شدن آنها امر نادری است.
در نتیجه، کاهش یا توقف رشد فیبروم ممکن است رخ دهد اما نمیتوان آن را بهعنوان راهکار مطمئن برای حذف فیبروم تلقی کرد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه شود؟
حتی اگر فکر میکنید نشانههای دفع فیبروم را دارید، مهم است بدانید که مراجعه به پزشک متخصص زنان و زایمان ضروری است. دلایل این توصیه شامل موارد زیر است:
- ممکن است دفع ناقص فیبروم صورت گرفته باشد؛ بخشی از فیبروم هنوز به رحم متصل مانده باشد و باعث خونریزی یا عوارض شود.
- ممکن است ضایعه دیگری داخل رحم وجود داشته باشد (مثلاً پولیپ، آدنومیوز، یا ضایعه بدخیم نادر) که نیاز به تشخیص دقیق دارد.
- بررسی تصاویر سونوگرافی یا MRI لازم است تا ببینیم آیا تمام فیبروم خارج شده است یا نه.
- در صورت وجود خونریزی شدید، درد لگنی مزمن، لکهبینی بین قاعدگیها، علائم فشار مثانه یا روده، باید فوراً ارزیابی شود.
- اگر علائمی مانند لختههای بزرگ، ترشحات بدبو، تب یا ضعف عمومی همراه باشد، احتمال عفونت یا باقی ماندن بافت مرده وجود دارد و نیاز به مداخله دارد.
بهطور خاص، اگر یکی از علائم زیر را دارید، الزامی است به پزشک مراجعه کنید:
- خونریزی قاعدگی بسیار شدید
- درد شدید لگن یا گرفتگی زیاد
- لکهبینی بین دورههای قاعدگی
- خونریزی خارج از دوره (مثلاً پس از یائسگی)
- احساس فشار شدید در ناحیه لگن
- ترشحات بدبو یا تب
پزشک ممکن است با معاینه بالینی، سونوگرافی واژینال یا MRI، میزان مانده بودن فیبروم، وضعیت دهانه رحم و مخاط رحم را بررسی کند، و اگر لازم باشد، با ابزارهایی مثل هیستروسکوپی یا کورتاژ (D&C) اقدام به برداشتن باقیمانده بافت نماید.
توصیه نهایی
در نهایت، باید تأکید شود که دفع خودبخودی فیبروم رحم پدیدهای نادر است و نمیتواند جایگزین روشهای درمانی استاندارد شود. بیشتر فیبرومها بهطور خودبهخود دفع نمیشوند. اگر چه در مواردی گزارشهایی از دفع کامل یا جزئی فیبرومهای submucosal یا پدونکوله وجود دارد، این موارد استثنائی هستند و امکان وقوع آن به عوامل متعددی بستگی دارد.
فیبرومها ممکن است بهتدریج کوچک شوند یا رشدشان متوقف شود، بهخصوص پس از یائسگی یا در شرایطی که عوامل هورمونی تغییر کنند، اما این کاهش کامل نادر است.
اگر علائم دفع مانند خونریزی شدید، گذر بافت، درد یا فشار لگن را تجربه میکنید، حتماً به پزشک مراجعه نمایید تا اطمینان حاصل شود که فیبروم بهطور کامل دفع شده یا ادامه دارد و هیچ ضایعه یا عارضهای وجود ندارد. تشخیص دقیق با سونوگرافی یا MRI و بررسی وضعیت داخلی رحم اهمیت زیادی دارد.
